Według klasyfikacji DSM-5 trauma to:

narażenie na śmierć lub groźbę śmierci, poważny uraz lub przemoc seksualna w jeden (lub większą liczbę) spośród wymienionych sposobów: bezpośrednie doświadczenie traumatycznego przeżycia: bycie naocznym świadkiem traumatycznych dla innych osób wydarzeń; uzyskanie informacji o tym, że członek bliskiej rodziny lub przyjaciel doświadczył traumatycznego przeżycia. W przypadku narażenia na śmierć lub wystąpienia groźby śmierci dotyczących członka rodziny lub przyjaciela wydarzenie to musi wynikać z aktu przemocy lub być przypadkowe.

Typy traumy, podział:

Ze względu na przyczyny:

– przypadkowa i nieintencjonalna

– świadoma bez intencji skrzywdzenia

– celowa z intencją skrzywdzenia

Ze względu na strukturę:

Trauma typu I

Trauma pojedyncza– ograniczony czas trwania lub zdarzenia masowe (np.wypadki transportowe, napad, gwałt, pobicie)

Trauma typu II

Trauma złożona

Powtarzające się, wielokrotne zdarzenia lub serie negatywnych zdarzeń z dzieciństwa

– uzależnienia rodziców od narkotyków, alkoholu, leków, pornografii

– przemoc domowa

– przemoc seksualna- z dotykiem fizycznym, bez dotyku, emocjonalna przemoc seksualna

– dręczenie fizyczne, emocjonalne

– zaniedbanie fizyczne i emocjonalne

– patologiczne przeżywanie przez rodzica żalu po stracie bliskiej osoby

-parentyfikacja (odwrócenie ról rodzic-dziecko) lub inny dysfunkcyjny styl relacji

W Wyniku doświadczania zdarzeń traumatycznych mogą rozwinąć się pierwsze reakcje stresowe już podczas trwania zdarzenia- lęk, niepokój, zmieszanie , panika, bezsilność, odrętwienie. Po zdarzeniu traaumatycznym rozwinąć się może ostre zaburzenie stresowe i może trwać do czterech tygodni. Jeśli objawy występują dłużej niż miesiąc, mamy do czynienia  z zaburzeniem po stresie pourazowym (PTSD)

Objawy PTSD

Nadmierne pobudzenie

Nadmierne reakcje na sytuacje , które dla większosci osób nie są zagrożeniem. Pozostawanie w ciągłej gotowości, tak jakby zdarzenie miało się powtórzyć. Objawami nadmiernego pobudzenia może być wyolbrzymiony odruch przestrachu, który motywuje daną osobę do walki lub ucieczki przed zagrożeniem, nadmierna czujność.  W emocjonalnym paraliżu może nastąpić całkowite oderwanie się – dysocjacja lub „zamrożenie emocjonalne”.

Nadmierne pobudzenie znajduje swój wydźwięk w wybuchach złości, impulsywności, nadwrażliwości na bodźce, zaburzeniach snu, drażliwości.

Ponowne przeżywanie

Natrętne wdzieranie się intensywnych wrażeń na poziomie wielu zmysłów- obrazów, dźwięków, zapachów- przypominających zdarzenie traumatyczne (Flashbacki). Niezależnie od upływu czasu wspomnienie może być przeżywane tak jakby dotyczyło teraźniejszości. W takiej sytuacji reakcje danej osoby mogą być takie same jak w zdarzeniu traumatycznym.

Unikanie

Unikanie ludzi, miejsc, przedmiotów mogących przypominać zdarzenie traumatyczne, a w konsekwencji wywołujących nieprzyjemne doznania. Nastąpić może wycofanie z codziennych aktywności, które kiedyś przynosiły satysfakcję, tłumienie emocji i myśli związanych z traumatycznym doświadczeniem.

Charakterystycznymi objawami są brak motywacji w dążeniu do zmian, emocjonalne stępienie, stany dysocjacyjne, poczucie izolacji.

W zależności od intensywności , czasu trwania i rodzaju traumy wymienić można następujące skutki:

Skutki somatyczne:

– napięcie mięśni, bóle głowy, zaciśnięte szczęki,

– zaparcia, biegunki, bóle brzucha, zaburzenia odżywiania, utrata wagi, nadwaga,

-zmiany ciśnienia, dzwonienie, szumy w uszach,

– moczenie nocne, częste infekcje

– problemy skórne

Skutki poznawcze:

– zniekształcone przekonania wobec własnego „ja” oraz świata

– obniżone poczucie wartości

– zaniżone poczucie efektywności i kontroli

– utrata osobistych przekonań

– poczucie bezradności, bezbronności i niemocy

– deficyty uwagi, zaburzenia pamięci i świadomości

Skutki emocjonalne:

trudności w modulowaniu emocji, epizody depresyjne.wybuchy złości, gniewu, żal, smutek, lęk, niepokój, nadmierna czujność, poczucie winy i wstydu

Skutki behawioralne:

zachowania ryzykowne,agresywne, autodestrukcyjne-samookaleczanie, uzależnienia, zaburzenia odżywiania, zaburzenia OCD

Dysocjacja jako konsekwencja traumy 

Zdrowie naszej osobowości uzależnione jest między innymi od zdolności integracji różnych elementów naszych doświadczeń. Zdolność ta może zostać zaburzona w przypadku traumy, poprzez odcięcie bolesnych zdarzeń lub wspomnień z dala od świadomości, co pozwala przetrwać ekstremalne emocje i doznania.

Ommo Van der Hart dysocjację definiuje jako podział osobowości na dwie lub więcej części, z których każda ma własne poczucie siebie, swój własny pogląd na świat, własne wspomnienia, emocje, myśli, doznania cielesne i zachowania.

W dysocjacji mamy do czynienia z zawężeniem świadomości

– na poziomie poznawczym-zmienione postrzeganie siebie i otoczenia

– na poziomie emocjonalnym- poczucie zobojętnienia, poczucie obcości wobec samego siebie lub otoczenia

– na poziomie cielesnym – zmiana w postrzeganiu własnego ciała i płynących z niego doznań

Dysocjacja może pełnić dwie funkcje: adaptacyjną , kiedy pozwala przetrwać ekstremalne doświadczenie i znieść ból emocjonalny czy fizyczny. Funkcję nieadaptycyjną pełni wówczas, gdy staje się nawykowym, stałym sposobem radzenia sobie z doświadczeniami, które niekoniecznie maja charakter traumatyczny, ale mogą być w taki sposób postrzegane.

Trauma a ciało

Trauma nie musi doprowadzić do bezpośredniego uszkodzenia ciała , by stała się doświadczeniem psychofizjologicznym. W sytuacji chronicznej, powtarzającej się traumy, ciało przyjmuje pewną postawę, która pozwala chronić. Z czasem ta postawa ciała staje się częścią tożsamości i wpływa na sposób poruszania oraz postrzegania siebie i otoczenia.

Postawa ciała

Dziecko otoczone bezwarunkową miłością i akceptacją ze strony opiekunów- w dorosłości przybierze postawę pewną siebie, będzie poruszać się zwinnie, zdecydowanie.

Dziecko wychowywane w atmosferze chłodnego dystansu, sprzecznych sygnałów płynących od opiekunów- w dorosłości doświadczać może sztywności niektórych obszarów ciała, nieelastyczności czy bezwładu.

Dziecko doznające przemocy fizycznej, seksualnej – może odczuwać nieustające napięcie w ciele i wiążące się  z tym chroniczne bóle pleców, karku, ramion

Postawa wobec ciała

Dzieci i młodzież doświadczające wszelkiego rodzaju zaniedbania i przemocy, niezrozumienia, lekceważenia, wyśmiewania , odrzucenia często wzrastają w przekonaniu, że są niegodni miłości i że to z nimi jest coś nie tak. Kształtuje się w nich między innymi negatywne przekonanie na temat własnego ciała, które zostaje utrwalone w dorosłości. Zyskując kontrolę nad ciałem poprzez wprowadzanie zmian ( diety, operacje plastyczne itp.) żywią nadzieje, że  w końcu staną się kochani i akceptowani.

 

Bibliografia:

  1. Zdankiewicz- Ścigała (2017). Aleksytymia i dysocjacja jako podstawowe czynniki zjawisk po traumatycznych, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe Scholar
  2. Widera- Wysoczańska (red.); (2011). Interpersonalna trauma. Mechanizmy i konsekwencje, Warszawa, Difin
  3. Shapiro (2017). Zostawić przeszłość w przeszłości. Warszawa, PTTEmdr